Methodiek - Conversie Preservation Imaging Preservation Microfilming - Behoud en Behandeling originelen Ontzuring Inktvraat Kopervraat Onderzoek (GezOnd)

Onderzoek (GezOnd)

De conserveringsprojecten die Metamorfoze subsidieert dragen ertoe bij dat archieven en collecties actief worden beschermd tegen de gevolgen van autonoom verval. In de bibliotheekprojecten richt de conservering zich vooral op het overzetten van tekst op een andere drager en eventueel ontzuring van de originelen. In het archieventraject maakt behandeling van de documenten door een restauratieatelier of de restauratieafdeling van een archiefinstelling meestal ook deel uit van het project.
Zo is voor veel archieven een behandeling tegen inktvraat nodig om het tempo te vertragen waarmee het papier achteruitgaat. Waarop baseert een restaurator zijn of haar aanpak? Hoe selecteer je de objecten die het meest dringend toe zijn aan een inktvraatbehandeling? Ga je elke vorm van inktvraat met dezelfde middelen te lijf?

Werkgroep GezOnd

In opdracht van Bureau Metamorfoze wordt papierconserveringsonderzoek gedaan door de werkgroep GezOnd (Gezamenlijk Onderzoek). De werkgroep bestaat uit de conserveringsdeskundigen Gerrit de Bruin (Nationaal Archief), Frank Ligterink (Instituut Collectie Nederland) en Henk Porck (Koninklijke Bibliotheek). Zij doen conserveringsonderzoek naar aanleiding van vragen van Bureau Metamorfoze en restauratoren in het veld, en op basis van het Waarderingsmodel Conserveringsonderzoek Papier dat de werkgroep in 2004 opstelde. De Werkgroep GezOnd werkt aan praktisch toepasbare kennis en producten voor archivarissen en restauratoren die een beroep doen op Metamorfoze. Uit oogpunt van efficiency en om de betrokkenheid van de beroepsgroep te vergroten wordt voor de uitvoering van de projecten regelmatig een beroep gedaan op restauratoren in het veld.

Autonoom verval

Het onderzoek van de werkgroep concentreert zich op autonoom verval van papier. De werkgroep onderzoekt conserveringsmethoden en bouwt modellen die restauratoren kunnen gebruiken bij de afweging welke aangetaste documenten behandeld moeten worden tegen bijvoorbeeld inktvraat, en op welke manier. Een eerste model voor conservering is gepubliceerd in het Handboek Metamorfoze en helpt Metamorfoze-projectleiders bij de aanpak en organisatie van hun project. In de loop van 2008 worden twee additionele modellen gepubliceerd, die de restaurator op een steeds gedetailleerder niveau helpen bij de beslissing over de vraag of en hoe je documenten tegen inktvraat moet behandelen.

Indirecte factoren

De onderzoekers van GezOnd richten zich ook op problematiek die meer indirect met autonoom verval te maken heeft, zoals de verbetering van de bewaaromstandigheden van het kwetsbare papier: het klimaat, de luchtkwaliteit en de vochthuishouding in het depot. In 2008 worden de resultaten bekendgemaakt van een onderzoek naar de vraag hoeveel van de totale hoeveelheid archief van zodanig nationaal belang is dat het daadwerkelijk tot een subsidieaanvraag zal leiden. Bureau Metamorfoze gebruikt de uitkomsten van dat onderzoek bij het formuleren van zijn beleid.

Risicoanalyse

Een belangrijk focuspunt voor de onderzoekers vormt de risicoanalyse. Het ingrijpen in het proces van autonoom verval levert namelijk niet altijd louter voordelen op. Om bij het voorbeeld van inktvraat te blijven: niet elke boekband kan zonder aan te richten schade uit elkaar worden genomen, om het papier vervolgens te behandelen tegen inktvraat.

Kennisverspreiding

De werkgroep GezOnd verzorgt in samenwerking met Bureau Metamorfoze de kennisverspreiding van de onderzoeksresultaten. De onderzoekers geven workshops aan restauratoren en publiceren hun onderzoeksresultaten in vaktijdschriften en op de projectenwebsite www.gezondpapier.nl. Bureau Metamorfoze heeft in 2007 de Schadeatlas archieven uitgebracht, die archivarissen en restauratoren helpen bij het herkennen van schade aan papier.

Coördinator Werkgroep GezOnd:
Alexandra Daniëls
E-mail: alexandra.daniels@kb.nl
Tel.: 070 - 3140779