Het Zeeuws Archief heeft archieven van 25 ambachtsheerlijkheden gedigitaliseerd en online beschikbaar gesteld. Ambachtsheerlijkheden behoren tot de oudste bestuurlijke vorm van Zeeland.
In dit project zijn ca. 398.640 pagina’s geconserveerd en gedigitaliseerd: 60,4 meter archief. Er is bijna 3 jaar aan gewerkt. De archieven omvatten de periode van de 14e tot de 21e eeuw, waarbij het zwaartepunt ligt op de 17e tot het begin van de 20e eeuw. Het oudste stuk is een charter uit 1350, uit het archief van de ambachtsheerlijkheid Duinbeek op Walcheren.
Ambachtsheerlijke rechten en invloed op het platteland
De ambachtsheer of -vrouw had als plaatselijke gezagspersoon invloed op diverse onderdelen van het maatschappelijk leven; bestuur, kerk en religie, landbouw, rechtspraak, belastingen en waterstaatzorg. Maar deze persoon had ook invloed op de Zeeuwse adel en de opkomst van de steden.
Een ambachtsheer kreeg van de leenheer bepaalde rechten zoals het tiendrecht (belasting op landbouwgewassen), het windrecht (voor molens), het visrecht en andere specifieke rechten en oefende die rechten uit ten gunste van de dorpsgemeenschap, de openbare orde en het economische en maatschappelijke leven.
De archieven tonen wat de rechten van de ambachtsheren betekenden voor de ingezetenen in de dorpen en het platteland. Onder het recht op overheidsgezag viel de aanstelling van de dorpsbestuurders (schout, schepenen en secretaris), uitoefening van de rechtspraak en benoeming van de pastoor of predikant. Andere rechten waren onder andere het recht van schapendrift, plantrecht, jachtrecht en recht van vogelarij (eendenkooi).
In de 16e en 17e eeuw kregen steden steeds meer invloed op de heerlijkheden. Rond 1535 was nog bijna tachtig procent van de Zeeuwse ambachtsheerlijkheden in handen van de adel. Een eeuw later was het grootste deel van die heerlijkheden in bezit van steden en stedelingen waardoor zij een groot deel van het omliggende platteland konden besturen.
Afwatering en dijkzorg
Bijzonder voor Zeeland is dat ambachtsheren zich ook met de dijkzorg en de afwatering bezig hielden. De archieven bieden een unieke kijk op inpolderingen, de aanleg en het onderhoud van dijken, afwatering en duinbeheer.
Ambachtsheren hadden het recht op buitendijkse aanwassen, buitendijkse visserij op oesters en mosselen en het recht op het verpachten en laten grazen van dijken. Juist de informatie over bedijkingen, aanwas, veerdiensten en alle andere dijk- en wateringswerk is een interessante bron voor de geschiedenis van Zeeland. Het raakt het leven in deze provincie. De altijd aanwezige strijd tegen het water, zowel uit zee als het teveel aan binnenwater en het droog houden van de polders.
Charters
In dit archief zijn relatief veel charters, een perkamenten (van gedroogde dierenhuid) oorkonde. Er werden afspraken in vastgelegd en ze werden, als soort van handtekening, voorzien van een of meerdere zegels. Er zijn maar liefst 72 dozen met charters voor dit project gedigitaliseerd.
